در یک تحلیل جامع تاریخی باید تصریح کرد که ناهنجاریهای موجود در عصر حکومت علوی، هرگز برآیند امامت و مدیریت الهی ایشان نبود؛ بلکه ایشان میراثدار ساختاری فاسد، نژادپرست و طبقاتی بودند که پس از رحلت رسول اکرم صلی الله علیه و آله توسط دستگاه خلافت پایهگذاری شد. با این حال، شگفتی تاریخ در این است که امیرالمؤمنین علیه السلام در دلِ تاریکیِ چنین میراثی و در میان شعلههای جنگهای داخلی و مخالفتهای کورکورانه، توانستند جامعهای عدالتمحور را مدیریت و پایهریزی کنند. این هندسه حکومتی، نه تنها به عنوان الگو و تراز حکمرانی در طول تاریخ بشر درخشید، بلکه تجلی و شَمّهای از آرمانشهر و حکومت سراسر عدلِ حضرت بقیهاللهالاعظم (ارواحنا فداه) را به تصویر کشید.