پژوهشگر مرکز تخصصی امامشناسی در سمینار بینالمللی عراق تقدیر شد
حجتالاسلام مهدی محمدی، پژوهشگر سطح ۴ مرکز تخصصی امامشناسی، بهعنوان یکی از برگزیدگان سمینار علمی بینالمللی «تراث امامیه بصره تا پایان قرن پنجم» در عراق مورد تقدیر قرار گرفت.
مرکز تخصصی امامشناسی، این سمینار تخصصی با مشارکت انجمن کلام اسلامی حوزه و مرکز تراث بصره (وابسته به عتبه عباسی) در شهر بصره برگزار شد. در این رویداد علمی که با حضور پژوهشگرانی از ایران و عراق همراه بود، از مقالات برگزیده با اهدای گواهی تقدیر به عمل آمد.
مقاله ارائهشده این پژوهشگر مرکز تخصصی امامشناسی با عنوان «بازخوانی هویت تشیع اعتقادی در بصره از ابتدا تا شروع عصر امام سجاد(علیه السلام)» به بررسی اصالت و شکلگیری جریان تشیع استوار بر باورهای بنیادین امامت در یکی از مهمترین شهرهای صدر اسلام پرداخت.
در این پژوهش که به صورت مشترک با دکتر سیدعلی حسینیزاده خضرآباد، عضو هیئت علمی پژوهشگاه دانشگاه قرآن و حدیث، تألیف شده است، با استناد به منابع تاریخی، حضور پویا و تأثیرگذار تشیع اعتقادی در بصره قرن نخست، علیرغم فضای سیاسی غالب، مورد بازخوانی و اثبات قرار گرفته است.
حجتالاسلام محمدی در این مقاله با تفکیک «تشیع اعتقادی» از دیگر گونههای حمایتی، به تبیین شواهد تاریخیِ استقرار اندیشههایی مانند ولایت اهلبیت(علیهم السلام)، نصّ الهی و عصمت در میان شخصیتها و قبائل بصره پرداخت و نامههای امام حسین(علیه السلام) به اشراف این شهر را گواهی روشن بر آشنایی آنان با این مفاهیم دانست.
این موفقیت علمی، گامی دیگر در راستای معرفی توانمندیهای پژوهشی مرکز تخصصی امامشناسی و تاثیرگذاری آن در عرصههای علمی بینالمللی مرتبط با مطالعات امامی است.
گزارش ارائه مقاله:
«بازخوانی هویت تشیع اعتقادی در بصره از ابتدا تا شروع عصر امام سجاد (ع)»
ارائه دهندگان: مهدی محمدی و سیدعلی حسینی زاده خضرآباد.
مهدی محمدی دانش پژوه رشته امامت و پژوهشگر حوزه تاریخ اندیشه، نویسنده اصلی مقاله.
دکتر سیدعلی حسینی زاده خضرآباد عضو هئیت علمی پژوهشگاه دانشگاه قرآن و حدیث.
این مقاله به بررسی چالشها و واقعیتهای تاریخی پیرامون شکلگیری تشیع در بصره که یکی از مهمترین شهرهای اسلامی در قرن نخست بمشار میرود میپردازد.
ارائه دهنده در ابتدای نشست به انگیزههای نگارش این پژوهش اشاره کرد و بیان داشت که در دهههای اخیر، موضوع زمان و چگونگی شکلگیری تشیع اعتقادی مورد توجه ویژه پژوهشگران مستشرق و غیر مستشرق قرار گرفته است . برخی از این نظریهها در پی آنند که ثابت کنند تشیع اعتقادی مجموعهای از اندیشههای بروندینی است که از مرزهای غیراسلامی به جامعه مسلمانان نفوذ کرده است این پژوهش با هدف پاسخ به این شبهات و اثبات اصالت تشیع اعتقادی در قرن نخست هجری در بصره به نگارش درآمده است.
تعریف تشیع اعتقادی و تمایز آن از دیگر انواع تشیع رایج در قرن نخست
در این مقاله، میان «حمایت سیاسی و دیگر انواع تشیع» و «تشیع اعتقادی» تفکیک قائل شده است. منظور از شیعیان اعتقادی، افرادی هستند که علاوه بر دوستی اهلبیت و مرزبندی با جریانهای اموی و عثمانی، به مبانی عمیقی همچون ولایت اهلبیت، برائت از دشمنان، نصب و نص الهی در خلافت، عصمت و علم خاص ائمه (ع) باور داشتهاند .
بصره؛ فراتر از یک شهر عثمانیگرا
نویسنده با به چالش کشیدن ادعای کسانی که بصره را شهری کاملاً خالی از تفکر شیعی میدانند، به بازخوانی هویت این شهر در نیمه نخست قرن اول پرداخت. بر اساس یافتههای پژوهش، با وجود غلبه جریانهای مخالف، تشیع اعتقادی از همان ابتدای شکلگیری بصره در میان لایههای مختلف جامعه و قبائل آن رسوخ داشته است.
شخصیتهای کلیدی و مروجان اندیشه شیعی در بصره
در این ارائه، به نقش برخی از شخصیتهای برجستهای که حامل تفکر تشیع اعتقادی در بصره بودند، اشاره شد:
- عبدالله بن عباس: او با حضور فعال به عنوان فرماندار بصره یکی از چهرهای تشیع اعتقادی است.
- ابوالاسود دوئلی: از مخالفان جدی عثمان بوده، و از شیعیان اعتقادی به شمار می رود.
- عثمان بن حنیف: فرماندار منتخب امام علی (ع) در بصره که بیعت با ایشان را «بیعتی الهی» مینامید.
- همچنین از شخصیتهایی چون بریده اسلمی و شریک بن حارث به عنوان دیگر استوانههای اعتقادی در این شهر یاد شد
شواهد تاریخی در عصر امام حسین (ع)
بخش پایانی گزارش به واقعه کربلا و مکاتبات امام حسین (ع) با بزرگان بصره اختصاص یافت. متن نامههای حضرت به اشراف بصره و پاسخهایی که دریافت کردند، مملو از تعابیری همچون «اوصیاء»، «ورثة رسولالله» و «احق الناس بالمقام» است که نشاندهنده حیات تفکر تشیع اعتقادی در آن مقطع در بصره است.
همچنین تلاشهای یزید بن مسعود نهشلی برای بسیج قبائل بنیتمیم، بنیحنظله و بنیسعد و همچنین وجود پایگاههای شیعی در منازلی مانند خانه ماریه بنت سعد، از دیگر شواهد حضور فعال شیعیان در بصره بر شمرده شد که در نهایت شاهد حضور گروهی از بصریان در میان یاران امام حسین(ع) در واقعه کربلا هستیم.
نتیجهگیری علمی:
این مقاله با تکیه بر اسناد تاریخی ثابت میکند که تشیع اعتقادی در بصره، بر خلاف تصورات رایج، جریانی حاشیهای نبوده بلکه با وجود فشارهای سیاسی حکومتهایی چون عبیدالله بن زیاد، همواره حضوری پویا داشته است.
نشست تخصصی «دیدگاهها و اندیشههای مشترک پیرامون تراث بصره» برگزار میشود
ثبت دیدگاه