نقش جریان عثمانیه در انکار فضائل اهلبیت(علیهم السلام) در بیست و سومین نشست ماه امامت بررسی شد
به گزارش حسین شرفی (پژوهشگر و دبیر این نشست)، جلسه تخصصی با موضوع «بررسی و نقد گفتمان عثمانیه در انکار فضائل اهل بیت (ع)» با حضور جمعی از اساتید، پژوهشگران و علاقهمندان، در پژوهشکده امامت بنیاد بینالمللی امامت برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام و المسلمین دکتر رسول چگینی با ارائهی نخست تحت عنوان «تطور تاریخی عثمانیه؛ از شکلگیری تا انتقال»، به تحلیل ریشهها و فرآیند گسترش این جریان در طول تاریخ اسلام پرداختند.
ایشان جریان عثمانیه را که با مواضع معارض با حضرت علی(ع) و اهلبیت(ع) شناخته میشود، در پنج دوره تاریخی زیر تحلیل کردند:
۱. دوره شکلگیری (۳۵-۴۱ ق): ظهور با شعار «نحن علی دین عثمان» پس از واقعه قتل عثمان.
۲. دوره تثبیت و گسترش (۴۱-۱۳۲ ق): همراهی و حمایت حکومت اموی و اقداماتی مانند جعل فضائل برای معاویه، سب امیرالمومنین (علیه السلام) و اعمال فشار بر علویان.
۳. دوره تقابل حکومتی (۱۳۲ ق تا اوایل حکومت متوکل): همزمان با روی کار آمدن عباسیان و ابلاغ رسمی افضلیت امام علی(ع) توسط مأمون.
۴. دوره تقابل علمی (همزمان با دوره قبل): شکلگیری مجادلات کلامی درباره افضلیت صحابه و طرح نظریههایی مانند «تربیع» اگرچه اکثر عالمان بر افضلیت امام علی(ع) تأکید داشتند.
۵. دوره انتقال به غرب جهان اسلام: انتقال این جریان توسط امویان اندلس به مغرب اسلامی و تداوم آن برای حدود سه قرن.
سپس حجتالاسلام و المسلمین دکتر محمد محسن مروجی طبسی، در ارائهی دوم با عنوان «نقش عثمانیه در انکار فضائل اهلبیت(علیهمالسلام)»، به بررسی روشها و سازوکارهای فکری این جریان در مقابله با گفتمان امامت پرداختند.
در این تحلیل آمده است که جریان «عثمانیه» پدیدهای تصادفی نبوده، بلکه حاصل مستقیم و تداوم منطقی رخداد سقیفه است که با ماهیت تقابل با اصل وصایت و جانشینی پیامبر اکرم(ص) شکل گرفت.
سیر تطور عثمانیه از یک موج اجتماعی اولیه، طی فرآیندی سهمرحلهای، به یک فرقه منسجم با باورهای عقیدتی مشخص (در فاصله سالهای ۳۵ تا ۱۳۲ قمری) و در نهایت به یک تقابل نظاممند فکری در پوشش مکاتب «اهل حدیث» و «اهل رأی» تبدیل شد.
سازوکار اصلی این جریان در دورههای تثبیت، اتخاذ روشی دوگانه و سیستماتیک بود:
تضعیف گزینشی راویان و ناقلان فضائل اهلبیت(علیهمالسلام) و توثیق گزینشی راویان احادیثی که حاوی ذم اهلبیت(ع) یا مدح مخالفان آنان بود.
مطالعه موردی احمد بن حنبل به عنوان چهرهای که «بنیانگذار نصب علمی» خوانده شده، نشان میدهد که چگونه با تدابیری مانند: ساختاردهی کتاب «مسند» بر محور مفهوم «عشرهی مبشره»، توسعه معنایی اصطلاح «اهلبیت»، مشروعیت گزینشی نبردهای تحمیلی بر حضرت علی (علیه السلام) (با تأکید بر مشروعیت جنگ با خوارج و عدم به رسمیت شناختن نبرد جمل و صفین) و تجلیل از شخصیتهای مقابل امام علی(علیهالسلام)، گفتمان عثمانیه در بطن منابع اصلی حدیثی و تاریخنگاری اهل سنت نهادینه شد.
ثبت دیدگاه