تبیین چالشها و فرصتهای بازآفرینی پیام امامت در ماه رمضان
در آستانه ماه مبارک رمضان، حجتالاسلام والمسلمین استاد محمدتقی سبحانی، رئیس بنیاد بینالمللی امامت، در سخنانی علمی و تحلیلی به بررسی نسبت بنیادین «ماه رمضان» با «نظام امامت و ولایت» پرداخت و با تأکید بر ضرورت بازخوانی معارف دینی بر محور اصل امامت، از چالشهای تاریخی و معاصر در جداسازی این اصل اساسی از سایر ارکان دین سخن گفت.
امامت؛ اصل حاکم بر سراسر حیات انسان و نظام عالم
رئیس بنیاد بینالمللی امامت در آغاز این نشست، با اشاره به گستره مفهومی امامت در قرآن و روایات، تصریح کرد: اصل امامت در منظومه معارف اسلامی، محدود به حوزهای خاص از حیات فردی یا اجتماعی نیست، بلکه سراسر زندگی بشر، از آغاز تا انجام، بر محور حجت الهی سامان یافته است.
وی با استناد به آیات هدایتگر قرآن کریم همچون «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا» و «یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ» بیان داشت: نظام عالم با حجت الهی آغاز میشود و با حجت نیز استمرار و فرجام مییابد. مطابق روایات، «لولا الحجة لساخت الأرض بأهلها»؛ به این معنا که قوام عالم به حضور و ولایت حجت الهی وابسته است.
استاد سبحانی با تبیین سلسله مراتب ولایت، افزود: ولایت الهی از ولایتالله آغاز شده، در ولایت رسول اکرم(ص) امتداد مییابد و در ولایت اولوالامر بسط پیدا میکند. از اینرو، ولایت الهی جدا از ولایت اولیای خدا نیست و در تمام شئون عالم و ابعاد وجودی انسان حضور دارد.
منطق الهیِ جمع و منطق شیطانیِ تفریق
وی در بخش دیگری از سخنان خود، به یک قاعده کلان در نظام تربیتی الهی اشاره کرد و گفت: خداوند متعال در پی جمع همه اسباب و وجوه کمال در وجود انسان است، در حالی که شیطان همواره در پی تفریق و جداسازی میان این اجزا است. در مسئله امامت نیز همین دو رویکرد قابل مشاهده است.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت توضیح داد: در طول تاریخ، دو جریان افراط و تفریط، هر دو به نوعی موجب جداسازی امامت از متن زندگی دینی شدهاند. اهل تقصیر، امامت را به حوزهای محدود ـ مانند اداره سیاسی جامعه ـ تقلیل داده و نقش آن را در سایر ابعاد حیات انسانی کمرنگ کردهاند؛ در مقابل، جریان غلو نیز با برجستهسازی غیرواقعی، امامت را از بستر طبیعی حیات فردی و اجتماعی جدا ساخته است. هر دو رویکرد، بهرغم تفاوت ظاهری، در تفکیک ولایت از سایر شئون دین مشترکاند.
بنیان اسلام و جایگاه بیبدیل ولایت
استاد سبحانی با اشاره به روایت «بُنی الاسلام علی خمس: الصلاة، و الزکاة، و الحج، و الصوم، و الولایة» اظهار داشت: در روایات، بهویژه در نقل مرحوم صدوق در کتاب «خصال» از امام باقر(ع)، تصریح شده است که در میان ارکان پنجگانه اسلام، آنچه به هیچ شرطی مقید نیست و در هر حال لازم است، ولایت است. نماز، روزه و حج دارای شرایطی هستند، اما ولایت در همه حالات، رکن غیرقابل تعطیل دین است.
وی افزود: آیات اکمال و تبلیغ نیز نشان میدهد که بدون تحقق ولایت، رسالت به کمال نمیرسد و اسلام بهعنوان دین مورد رضایت الهی تثبیت نمیشود. از این منظر، کل دین بدون پیوند با امامت، فاقد هویت کامل دینی است.
رمضان در تراز امامت؛ یک ضرورت مغفول
رئیس بنیاد بینالمللی امامت با طرح این پرسش که «رمضان شیعی تا چه اندازه با منطق امامت پیوند خورده است؟» تصریح کرد: با وجود اعتقاد نظری به ولایت، در عمل شاهد آن هستیم که بسیاری از مناسک و شعائر ماه مبارک رمضان، از جمله روزه، نماز، تلاوت قرآن و احیای شب قدر، بدون تبیین روشن نسبت آنها با اصل امامت برگزار میشود.
وی خاطرنشان کرد: در حالی که در معارف اهلبیت(ع)، شب قدر شب ولایت و تدبیر عالم معرفی شده و نزول ملائکه و روح بر ولیّ الهی در این شب تفسیر میشود، در فرهنگ عمومی دینی، این پیوند بنیادین کمتر مورد توجه قرار میگیرد و فهم شب قدر در بسیاری موارد تفاوت معناداری با تلقی غیرشیعی ندارد.
استاد سبحانی با تأکید بر اینکه «عبادت بدون ولایت، به غایات حقیقی خود نمیرسد»، افزود: اگر طبق حدیث ثقلین، تمسک به قرآن بدون عترت راه نجات نیست، این اصل باید در عمل دینی جامعه نیز ظهور یابد. تلاوت قرآن، فهم قرآن و انس با قرآن، بدون توجه به صاحبان علم کتاب و راسخان در علم، ناقص خواهد بود.
پیوند توحید، نبوت و امامت
وی در ادامه، با اشاره به دعای شریف «اللهم عرفنی نفسک…» اظهار داشت: مشکل در فهم امامت، از ضعف در تبیین صحیح توحید و نبوت آغاز میشود. اگر جایگاه توحید افعالی و ربوبی بهدرستی تبیین نشود، رسالت به سطح یک ابلاغ ساده تقلیل مییابد و در نتیجه، مقام ولایت و امامت نبی اکرم(ص) و پس از آن امامت امیرالمؤمنین(ع) نیز بهدرستی درک نخواهد شد.
به گفته رئیس بنیاد بینالمللی امامت، فهم مقام امامت اهلبیت(ع) در گرو فهم جایگاه ولایت کلیه در نظام هستی است؛ همانگونه که در روایات، برای اثبات امامت اهلبیت(ع) به امامت حضرت ابراهیم(ع) استناد شده و امامت بهعنوان مقامی فراتر از نبوتِ صرف معرفی گردیده است.
سه راهبرد برای بازآفرینی پیام امامت در رمضان
استاد سبحانی در جمعبندی سخنان خود، سه راهبرد اساسی برای بازآفرینی پیام امامت در ماه مبارک رمضان ارائه کرد:
تبیین علمی و دقیق نسبت رمضان و امامت بر اساس آیات و روایات، بهگونهای که اتصال تمامی وجوه این ماه ـ از عبادات تا معارف قرآنی ـ با اصل ولایت روشن شود.
بررسی تاریخی و اجتماعی چرایی جدایی رمضان از امامت و تحلیل عوامل فکری و فرهنگیای که موجب کمرنگ شدن این پیوند در جامعه شیعی شده است.
تلاش عملی در عرصه تبلیغ و فرهنگسازی برای طرح دقیق و روشمند مسئله امامت در مناسبتهای رمضانی، بهویژه در موضوعاتی همچون قرآن، شب قدر، دعا و عبادت.
وی تأکید کرد: تمسک همزمان به قرآن و عترت، نه به معنای حذف قرآن است و نه گرایش به اخباریگری؛ بلکه تحقق همان منطق الهیِ جمع میان منابع هدایت است. در مقابل، هرگونه تفکیک و جداسازی، حرکت در مسیر تفریق شیطانی خواهد بود.
رئیس بنیاد بینالمللی امامت در پایان ابراز امیدواری کرد که با تعمیق تبیینهای علمی و اصلاح رویکردهای تبلیغی، مناسک و شعائر ماه مبارک رمضان در جامعه شیعی، بهصورت حقیقی و مصداقی بر محور امامت و ولایت شکل گیرد و معارف ثقلین در ساحت عمل دینی تحقق یابد.
ثبت دیدگاه