گزارش علمی کرسی آزاداندیشی «پیمان با غدیر، بیعت با امیر»
کرسی آزاداندیشی «پیمان با غدیر، بیعت با امیر» به همت مرکز مدیریت حوزه علمیه فارس و بنیاد بین المللی امامت، با همکاری بنیاد پژوهشی فرهنگی پیمان غدیر شیراز، با ارائه حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد تقی سبحانی، ریاست بنیاد بین المللی امامت و دکتر سید علی آیتاللهی، مدیر عامل بنیاد پژوهشی فرهنگی پیمان غدیر شیراز به عنوان استاد ناقد و با داوری حجت الاسلام والمسلمین گلشن، مدیر مدرسه تخصصی فقه و اصول امام رضا علیه السلام شیراز و دبیری علمی حجت الاسلام و المسلمین محمد هادی فرقانی، نماینده علمی بنیاد بین المللی امامت در فارس در بستر فضای مجازی برگزار شد.
در ابتدای این نشست علمی، استاد فرقانی، دبیر علمی این کرسی، ضمن بیان موضوع نشست و ضرورت و اهمیت آن، توضیحات مختصری درباره موضوع آن ارائه کرد.
غدیر؛ فراتر از اعلان امامت، حامل یک پیام عملی
در ادامه حجتالاسلام و المسلمین دکتر محمدتقی سبحانی، به تبیین ابعاد نوینی از واقعه غدیر پرداخت.
دکتر سبحانی در ابتدای سخنان خود با طرح این پرسش که چرا واقعه غدیر در واپسین روزهای عمر شریف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و در شرایط خاص حجّة الوداع رخ داد، به بررسی دیدگاههای موجود پرداخت. ایشان با نقد تلقیهای رایج که غدیر را صرفاً «اعلان عمومی» یا «اعلان رسمی» امامت میدانند، تأکید کرد:
غدیر حامل پیامی است که در هیچ یک از وقایع پیشین معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام به این صورت مطرح نشده است.
به باور وی، تمایز اساسی غدیر در آن است که «ولایت» در این واقعه نه صرفاً بهعنوان یک اصل اعتقادی، بلکه به مثابه یک فریضه عملی و «رکن اجرایی دین» معرفی شده است. ایشان با استناد به روایت امام باقر علیه السلام مبنی بر اینکه «آخرین فریضه نازل شده، ولایت است»، تصریح کرد:
در نگاه قرآنی و روایی، ولایت امتداد رسالت است، اما در غدیر این ولایت به عرصه عمل و حیات اجتماعی کشیده میشود.
ولایت؛ از باور ذهنی تا التزام عملی
رئیس بنیاد بین المللی امامت با تحلیل فرازهای خطبه غدیر، مفهوم «ولایت» را بهعنوان «اولویت در تصرف و هدایت» تبیین کرد و گفت:
ولایت در غدیر، صرفاً یک باور ذهنی نیست، بلکه اقتضای آن، تولی، اطاعت، نصرت و التزام عملی به امام است.
ایشان با اشاره به عبارت مشهور «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» و مقدمات آن در خطبه، بیان داشت که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ابتدا جایگاه ولایت خود بر نفوس مؤمنان را تثبیت کرده و سپس همان مقام را برای امیرالمؤمنین علیه السلام قرار دادهاند؛ مقامی که مستلزم اطاعت عملی و تبعیت در همه شئون زندگی است.
بیعت غدیر؛ پیمانی همهجانبه و ماندگار
دکتر سبحانی بخش پایانی خطبه غدیر را «جانمایه پیام غدیر» دانست و با تحلیل دقیق آن، سه مرحله اساسی در بیعت غدیر را برشمرد:
- پذیرش آگاهانه پیام ولایت (سمع و طاعت)
- بیعت قلبی، زبانی و عملی با امام
- پایداری و عدم تزلزل در این پیمان تا پایان حیات
ایشان تأکید کرد:
بیعت در غدیر صرفاً یک بیعت ظاهری یا سیاسی نیست، بلکه پیوندی وجودی و همه جانبه میان انسان و ولیّ الهی است که باید در تمام شئون زندگی فردی و اجتماعی امتداد یابد.
غدیر؛ اساس حیات دینی و اجتماعی امت
رئیس بنیاد بین المللی امامت در جمع بندی سخنان خود خاطرنشان کرد:
آنچه در غدیر اتفاق افتاد، صرفاً تعیین جانشین نبود؛ بلکه تثبیت «نظام ولایت» به عنوان ستون تحقق دین در زندگی بشر بود. اگر این فریضه نادیده گرفته شود، سایر ارکان دین نیز کارآمدی خود را از دست خواهند داد.
ایشان با اشاره به نسبت غدیر با عاشورا و جریان تاریخی تشیع، تصریح کرد که روح پایداری، مقاومت و حق طلبی در تاریخ شیعه، ریشه در همین پیمان غدیر دارد.
نقد و بررسی؛ تأکید بر ابعاد تمدنی غدیر
در ادامه نشست، دکتر سید علی آیت اللهی به عنوان استاد ناقد، با تقدیر از طرح نوآورانه بحث، بر ضرورت ورود جدیتر جامعه علمی به تبیین ابعاد تمدنی و اجتماعی غدیر تأکید کرد. ایشان با طرح پرسشهایی، از جمله نسبت میان «فریضه بودن ولایت» و «اصل بودن امامت»، و نیز جایگاه ملکوتی واقعه غدیر در پرتو روایات، خواستار تبیین عمیقتر این مفاهیم شد.
ایشان همچنین با اشاره به روایت امام رضا علیه السلام درباره عظمت روز غدیر در آسمانها، این پرسش را مطرح کرد که چگونه میتوان پیوند میان حقیقت عرشی ولایت و تحقق زمینی آن را تبیین نمود.
پاسخ به نقدها؛ ولایت، حقیقتی فراتر از زمین
دکتر سبحانی در پاسخ به این پرسشها، با تأکید بر اینکه ولایت، حقیقتی «تکوینی، الهی و عرشی» است، اظهار داشت:
نظام ولایت تنها یک قرارداد اجتماعی نیست، بلکه ریشه در ساختار هستی دارد و پیوند آن با عالم غیب، سبب میشود که غدیر در آسمانها جلوهای برجستهتر داشته باشد.
ایشان همچنین با تبیین مفهوم «اصل و فرع» در نظام دینی، تصریح کرد که ولایت در عین آنکه یک اصل بنیادین است، از حیث التزام عملی، در قالب فریضه نیز ظهور مییابد و این دو حیثیت، مکمل یکدیگرند.
نکات داور
در پایان این نشست، حجت الاسلام و المسلمین گلشن به عنوان داور ضمن تقدیر و تشکر از ارائه مطالب عمیق علمی و نوآورانه به بیان نکاتی ناظر به نقد و تکمیل مباحث ارائه شده پرداخته و از بنیاد بین المللی امامت جهت برگزاری چنین کرسی هایی تشکر ویژه نمود
جمع بندی نشست
در پایان این کرسی علمی، حجت الاسلام والمسلمین فرقانی، دبیر نشست ضمن جمع بندی مباحث، تأکید کرد که مهمترین دستاورد این جلسه، بازخوانی غدیر به عنوان یک «گفتمان عملی و تمدنی» است که فراتر از یک واقعه تاریخی، راهنمای تحقق دین در حیات فردی و اجتماعی مسلمانان به شمار میآید.
این نشست در چارچوب سلسله کرسیهای آزاداندیشی با هدف تعمیق گفتمان امامت و ولایت برگزار شد و مقرر گردید مباحث تکمیلی آن در موضوعاتی همچون مهدویت و نسبت ولایت با نظام سیاسی اسلامی در جلسات آینده پیگیری شود.
در این نشست علمی که دو ساعت به طول انجامید، بیش از صد نفر از اساتید، محققان، مبلغان، دانشجویان و طلاب فارس شرکت داشتند
آیا آیه « إذْ یبَایعونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَه » عدالت تمامی صحابه را ثابت میکند؟
ثبت دیدگاه